Hoe breng ik mijn dreigingen in kaart?
- Artikel
- Leestijd:
- Risicomanagement
- Beginnen
Kan je productie morgen stilvallen doordat één werknemer op een verkeerde link klikt? Waarschijnlijk wel maar je weet niet waar jouw organisatie het meest kwetsbaar is. Zonder zicht op de dreigingen die jou raken, neem je beveiligingsmaatregelen op goed geluk. In dit artikel lees je in vijf stappen hoe je de dreigingen voor jouw organisatie in kaart brengt, beginnend bij het overtuigen van je bestuur, vandaag nog.
Doelgroep
Veel organisaties binnen de zorgplicht van de Cyberbeveiligingswet (CBW) hebben geen helder beeld van welke dreigingen hen raken, laat staan welke maatregelen passend zijn. Dit artikel geeft je een stapsgewijs plan, ook als je nog geen enkele ervaring hebt met dreigingsanalyses.
Wat bedoelen we met 'dreiging' in cybersecurity?
Kort gezegd: alles wat schade kan toebrengen aan jouw organisatie. Dit kan variëren van een tijdelijke uitval van systemen tot ernstige reputatieschade of financieel verlies.
Wie zit er achter deze dreigingen?
Er zijn verschillende spelers in het spel, elk met hun eigen intenties:
- Criminelen: Zoeken naar financieel gewin. Denk aan ransomware: criminelen versleutelen jullie systemen en eisen losgeld. Als jullie productie daardoor drie dagen stil ligt, loopt dat in de honderdduizenden euro's op.
- Hacktivisten: Willen een politiek statement maken. Na een gevoelig nieuwsbericht of politieke kwestie kunnen activisten jullie website platleggen (een DDoS-aanval) of bedrijfsmailboxen lekken, puur om aandacht te genereren.
- Insiders: Werknemers (binnen of buiten de organisatie) die schade toebrengen. Meestal zonder kwade opzet: een medewerker klikt op een phishingmail, of vertrekkende collega neemt klantgegevens mee naar zijn nieuwe werkgever.
- Statelijke actoren: Landen die strategische informatie zoeken. Denk aan spionage: een land probeert kennis, technologie of relatiegegevens buit te maken, bijvoorbeeld bij bedrijven in defensie, energie of high-tech. Voor hen heb je 'waardevolle kennis', niet losgeld.
Hoe helpt de CBW hierbij?
De implementatie van de CBW zorgt ervoor dat organisaties niet meer blindelings handelen. De wet verplicht je om een helder beeld te hebben van deze dreigingen en risico’s, en om daarop afgestemde, passende beveiligingsmaatregelen te treffen.
Achtergrond
In de afgelopen jaren hebben gebeurtenissen zoals de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en toenemende cyberdreigingen de kwetsbaarheid van onze maatschappij en economie blootgelegd. Als reactie daarop heeft de EU de NIS2-richtlijn ingevoerd, die in Nederland is omgezet in de Cyberbeveiligingswet (CBW). Deze wetgeving streeft naar een versterkte digitale weerbaarheid binnen alle lidstaten.
Door nu proactief maatregelen te nemen, vergroot je als organisatie de veiligheid tegen actuele dreigingen én voldoe je tegelijkertijd aan de wettelijke eisen.
Wat is het gevolg als je hier niet meer aan de slag gaat?
Organisaties die worden getroffen door bijvoorbeeld ransomware liggen soms wekenlang stil, verliezen inkomsten, betalen herstelkosten en lijden reputatieschade bij klanten en partners. Onder de CBW ben je bovendien wettelijk verplicht om je risico's te kennen en passende maatregelen te nemen. Hoewel de focus ligt op voorbereiding voor de CBW, zijn deze inzichten breed inzetbaar voor het in kaart brengen van elke vorm van digitale dreiging.
Stap 1. Bereid het gesprek met het bestuur voor
Een risicoanalyse kun je niet alleen uitvoeren. Het kost tijd, capaciteit en soms externe expertise. Zonder de steun van het bestuur loop je vast en zonder budget en mandaat kun je geen onderzoek doen. Het bestuur moet begrijpen dat zicht op dreigingen geen optionele 'nice-to-have' is, maar een wettelijke verplichting voor de continuïteit van jullie diensten.
Stappen te nemen
- Inventariseer wat je al weet: Praat met collega's uit risicomanagement, IT of inkoop. Hebben jullie al data over dreigingen? Welke informatie beschikbaar?
- Verzamel praktijkvoorbeelden van cyberincidenten: Dit kunnen incidenten binnen je eigen organisatie zijn, maar ook voorbeelden van incidenten bij vergelijkbare organisaties in binnen- en buitenland.
- Maak het tastbaar: Vertaal technische risico’s naar concreet zakelijke impact. In plaats van "ransomware-risico", zeg je: "Onze productie kan 3 dagen stil liggen, wat €X kosten betekent."
Stap 2: Overtuig het bestuur met een concreet plan
Nu je de nodige informatie hebt verzameld, is het tijd om het gesprek aan te gaan. Het doel van dit gesprek is niet alleen uitleggen wat de CBW is, maar vooral waarom jouw organisatie nu moet handelen en wat je nodig hebt om dat te doen.
Een risicoanalyse is verplicht onder de CBW maar zonder goedkeuring van het bestuur krijg je geen tijd of geld om deze analyse daadwerkelijk uit te voeren. Je moet het bestuur laten zien dat dit een investering is in de toekomstige veiligheid, niet alleen een administratieve klus.
Stappen te nemen
- Leg de link met de wet: Leg uit dat de CBW vereist dat je risico's kent voordat je maatregelen neemt. Zonder deze analyse voldoet je organisatie niet aan de wettelijke voorwaarden.
- Presenteer je plan: Toon een helder plan van aanpak. Wat ga je doen? Hoe lang duurt het? En wie voert het uit?
- Vraag om middelen: Wees specifiek. Heb je extra uren nodig? Externe experts? Budget voor software? Gebruik de data uit stap 1 om je vraag te onderbouwen.
- Plan de opvolging: Maak direct afspraken over wanneer je terugkomt met de resultaten. Dit zorgt voor verantwoordelijkheid en houdt de voortgang in de gaten.
Met de steun en formele goedkeuring van het bestuur kan je aan de slag met het zetten van de eerste stappen om cyberdreigingen in kaart te brengen.
Stap 3: Verzamel de juiste dreigingsinformatie
Heb je groen licht? Dan kun je beginnen met het verzamelen van informatie over cyberdreigingen. Waar vind je die? Gelukkig hoef je het wiel niet opnieuw uit te vinden; er is veel publiek beschikbare informatie.
Je kunt geen risico's beheren als je niet weet welke vijanden er zijn. Door informatie te verzamelen uit betrouwbare bronnen krijg je een realistisch beeld van wat er speelt in jouw sector en wereldwijd.
- Kijk intern: Inventariseer welke dreigingsinformatie er al binnen je eigen organisatie aanwezig is. Zie hiervoor ook het advies in stap één.
- Gebruik openbare bronnen: Verzamel publiek beschikbare dreigingsinformatie. Denk aan publicaties zoals het Cybersecurity Beeld Nederland (CSBN), het AIVD jaarverslag of het Dreigingsbeeld Statelijke Actoren. Ook commerciële cybersecurity bedrijven zoals Mandiant en Fox-IT brengen openbaar beschikbare dreigingsrapporten uit.
- Check de kanalen van het NCSC: Bekijk openbare en gesloten dreigingsinformatie die door ons worden gedeeld als alerts. Registreer je ook op mijn.ncsc.nl voor toegang tot gesloten dreigingsinformatie en meldingen of volg ons op Linkedin.
- Deel met anderen: Verken of andere organisaties of brancheverenigingen binnen jouw sector bereid zijn om dreigingsinformatie uit te wisselen.
- Overweeg betaalde diensten: Als je specifieke, diepgaande informatie nodig hebt, kijk dan naar commerciële diensten die jou doorlopend op de hoogte houden van nieuwe dreigingen (ook wel 'threat intelligence' genoemd). Voor de meeste organisaties is dit nog niet nodig.
- Maak een lijst: Maak op basis van de verzamelde dreigingsinformatie een overzicht van de verschillende en de bijbehorende intenties.
Tip: Begin met de gratis bronnen. Voor de meeste organisaties is het Cybersecurity Beeld Nederland al een uitstekend startpunt.
Door dreigingsinformatie te verzamelen ben je in staat het bestaande beeld van cyberdreigingen te verruimen. Om vervolgens te bepalen welke dreigingen het meest relevant voor jouw organisatie zijn, kun je een workshop organiseren.
Stap 4: Organiseer een workshop om prioriteiten te stellen
Het organiseren van een workshop is een praktische manier om af te wegen welke cyberdreiging(en) het meest relevant voor jouw organisatie zijn. Door verschillende expertises bij elkaar te brengen is het mogelijk om vanuit meerdere invalshoeken tot een vollediger en gedeeld dreigingsbeeld te komen.
Cybersecurity is niet alleen een IT-probleem. Door mensen van finance, HR, operatie en IT samen te brengen, krijg je een completer beeld. Een workshop zorgt voor een gedeelde visie en voorkomt dat je later achteraf zegt: "Dat hadden we moeten weten."
Je kunt overwegen om externe (dreigings-) experts uit te nodigen, maar het is in dit geval belangrijk om op voorhand afspraken te maken dat niemand de inhoud deelt.
Stappen te nemen
- Nodig de juiste mensen uit: Roep interne experts en stakeholders bij elkaar. Overweeg een externe facilitator als je neutraal wilt blijven.
- Bereid de groep voor: Stuur het overzicht van (uit stap 3) een week van tevoren op. Laat iedereen zich voorbereiden.
- Rangschik de dreigingen: Laat deelnemers individueel scoren: welke actor is het gevaarlijkst? Welke aanvalsmethode is het meest waarschijnlijk?
- Discussieer en kom tot consensus: Bespreek de scores. Waarom denkt afdeling A dat dit gevaarlijk is, terwijl afdeling B dat niet ziet? Leg de onderbouwing vast.
- Focus op aanvalsmethoden: Doe hetzelfde voor de methoden (hoe vallen ze aan?).
- Leg de resultaten vast: Maak een samenvatting die je direct kunt gebruiken voor je rapportage.
Tip: Houd de workshop beknopt (maximaal 2 uur). Focus op de top 3 dreigingen die het meest relevant zijn. Dieper graven komt later
Stap 5: Rapporteer de resultaten en plan de volgende stappen
Je hebt de dreigingen in kaart gebracht en geprioriteerd. Nu is het tijd om dit terug te koppelen naar het bestuur en de weg te effenen voor de volledige risicoanalyse.
Het bestuur wil weten wat de uitkomsten zijn en wat de volgende stap is. Een goede rapportage zorgt ervoor dat de cyclus van verbetering blijft lopen en dat je voldoet aan de transparantie-eisen van de CBW.
Stappen te nemen
- Vertaal naar zakelijke taal: Vermijd technisch jargon. Gebruik voorbeelden uit de workshop om scenario's schetsend te maken (bijv. "Als X gebeurt, stopt onze productie").
- Benadruk de beperking: Leg duidelijk uit dat dit nog geen volledige risicoanalyse is. Je hebt nu de dreigingen, maar je moet nog kijken naar je huidige weerbaarheid en de .
- Definieer de vervolgstappen: Wat moet er nu gebeuren? Bijvoorbeeld: "We toetsen deze dreigingen tegen onze huidige beveiliging" of "We wijzen een risico-eigenaar toe".
- Plan de evaluatie: Zorg dat er een moment komt waarop je de resultaten opnieuw bespreekt. Dreigingen veranderen snel!
Aan de slag
Met de vijf stappen in dit artikel heb je een bruikbaar dreigingsbeeld en draagvlak bij het bestuur. Begin klein: pak vandaag het Cybersecurity Beeld Nederland erbij en noteer de drie dreigingen die jouw sector raken. Daarmee heb je de basis voor je eerste gesprek met het bestuur.
Wil je verder? Lees onze artikelen over analysetechnieken voor je workshop, en registeer je bij mijn.ncsc.nl en ontvang de laatste dreigingsinformatie.
Ken je de NCSC Community?
Vakkennis van 8.500 IT- en securityspecialisten op één online platform.
Resultaten laden...
